Tuyển dụng

Anh hùng lao động: Giáo sư - viện sĩ Đào Thế Tuấn(18/06/2009)

Nói đến GS.VS. Đào Thế Tuấn, chúng ta không thể không kể đến hàng loạt các công trình nghiên cứu khoa học, nhiều bài viết được các báo, tạp chí trong và ngoài nước xuất bản. Những tham luận khoa học của Ông tại các hội nghị khoa học quốc tế đều được đánh giá có hàm lượng khoa học cao và khai sinh những định hướng mới. Nhiều cuốn sách của Ông đã trở thành sách giáo khoa, cẩm nang của giới khoa học nông nghiệp, đặt cơ sở cho việc nghiên cứu một bộ môn khoa học mới.

Giáo sư - viện sĩ Đào Thế Tuấn sinh ngày 4/7/1931 tại thành phố Huế. Nguyên quán cuả Ông: Khúc Thủy - Thanh Oai - Hà Tây. Ông xuất thân từ một gia đình có truyền thống hiếu học và yêu nước.

Khi đang học bậc trung học, Cách mạng Tháng 8 bùng nổ, Ông tham gia đội tuyên truyền xung phong, khi học xong Ông tham gia tòng quân kháng chiến. Ông cũng đã từng được đào tạo về quân sự (1951) ở lớp trung sơ cấp thuộc Trường sĩ quan lục quân.

Năm 1953, Ông Đào Thế Tuấn là một trong số ít cán bộ đầu tiên của nước ta được cử sang Liên Xô (trước đây) học tập ở Trường đại học nông nghiệp Tachkent. Và cũng tại đây, vào cuối năm 1958 báo cáo tốt nghiệp của Ông được trình bày thẳng để lấy bằng tiến sĩ nông học.

Từ cuối năm 1958, TS. Đào Thế Tuấn về nước được phân công làm công tác giảng dạy môn sinh lý thực vật và nghiên cứu khoa học tại Học viện nông lâm. Trong thời gian này, miền Bắc nước ta sau khi hoàn thành hợp tác hóa nông nghiệp, nông dân tiến hành thâm canh tăng năng suất lúa bằng cách cấy daìy hơn và bón thêm phân. Nhưng khi bón nhiều phân và cấy dày thì lúa bị lốp đổ. TS. Đào Thế Tuấn đã nghiên cứu về sinh lý của lúa lốp đổ và chỉ ra rằng: Các giống lúa cổ truyền của ta không thể cho năng suất cao vì cây cao dễ đổ đặc biệt khi cấy dày và bón phân nhiều. Công trình này đã vạch ra hướng mới trong chọn tạo giống lúa thấp cây năng suất cao thích hợp với việc thâm canh, cơ sở sinh lý của việc sử dụng phân bón

Năm 1963, Viện khoa học nông nghiệp được tách ra khỏi Trường, TS. Đào Thế Tuấn được cử làm Trưởng ban trồng trọt, kiêm Trưởng phòng sinh lý thực vật của Viện. Lúc này Ông tập trung cho công tác nghiên cứu sinh lý cây trồng. Ông đã nghiên cứu, đề xuất các biện pháp sử dụng phân bón trong kỹ thuật thâm canh tăng năng suất lúa. Đã nghiên cứu nhu cầu phân lân của cây trồng và đã giải quyết được vấn đề tại sao cây trồng ở nước ta rất cần lân, nhưng bón lân không hiệu quả. Đề xuất giải pháp biến lân thành đạm thông qua việc bón lân cho bèo dâu và điền thanh. Cũng vào năm 1963, bệnh vàng lụi hại lúa đe dọa phần lớn diện tích lúa ở miền Bắc và các nước sản xuất lúa vùng Đông Nam á, TS. Đào Thế Tuấn cùng đồng nghiệp nghiên cứu, xác định được tác nhân gây hại (virus) và bệnh này đã được thanh toán. Kết quả của công trình này đã đem lại niềm vui cho những người nông dân trồng lúa không những ở nước ta và cả các nước có nghề trồng lúa trong khu vực.

Từ năm 1965 đến năm 1985, GS-VS. Đào Thế Tuấn đã nghiên cứu sinh lý của ruộng lúa năng suất cao, tìm ra qui luật tạo thành năng suất của các ruộng lúa năng suất cao. Tổng kết các ruộng lúa năng suất cao để xây dựng cơ sở khoa học của việc thâm canh tăng năng suất lúa. Những nghiên cứu này đặt cơ sở cho việc thâm canh lúa ở nước ta, phấn đấu đạt năng suất 10 tấn/ha vào những năm 70.

Các nghiên cứu về cơ sở sinh lý của việc chọn giống năng suất cao đã đề xuất hướng chọn giống lúa theo nguồn và sức chứa đặt cơ sở cho hướng chọn giống lúa năng suất cao. Cùng lúc đó Ông đã nghiên cứu và đề xuất hướng chọn giống cây trồng chống chịu điều kiện bất thuận (hạn, úng, mặn, rét, sâu bệnh...). Từ hướng này các nhà chọn giống nước ta đã tạo được hàng loạt các giống lúa đáp ứng yêu cầu thâm canh ở nhiều vùng sinh thái khác nhau. Cùng với các cộng sự Ông đã chọn tạo được 7 giống lúa (NN 75-10, NN2, CR203, V14, V15, V18, 79-1), 2 giống ngô (S2 và ngô số 6) và 2 giống đậu tương (AK02, AK03). Các giống này được phổ biến rộng rãi trong sản xuất, góp phần tăng năng suất cây trồng ở nhiều địa phương.

Nhờ công tác thực tế ở nông thôn, GS Đào Thế Tuấn đã phát hiện ra: Cùng với việc nâng cao năng suất cây trồng cần cải tiến cơ cấu cây trồng. Những nghiên cứu về hệ thống canh tác và nhập nội giống cây ôn đới trong những năm 1973-1985 đã góp phần thúc đẩy phát triển cây vụ đông, tăng thêm lương thực thực phẩm, đa dạng hóa sản phẩm hàng hóa.

GS.VS. Đào Thế Tuấn là người sáng lập bộ môn Hệ thống nông nghiệp (1983), đây là hướng nghiên cứu mới của khoa học nông nghiệp trên quan điểm hệ thống bao gồm hệ sinh thái và hệ thống kinh tế - xã hội ở các vùng sinh thái khác nhau. Thời gian này Ông bắt tay vào việc xây dựng phương pháp nghiên cứu, viết tài liệu, bồi dưỡng cán bộ. Đây là hướng nghiên cứu mới, những kết quả đã đóng góp thiết thực vào việc xây dựng chiến lược và chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn. Ông là người đề xuất việc giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội phải gắn liền với kỹ thuật nông nghiệp, có như vậy mới thúc đẩy nông nghiệp phát triển. Từ đề xuất này nhìêu cơ quan khoa học, trong đó có Viện khoa học và kỹ thuật nông nghiệp đã triển khai nhiều chương trình đưa tiến bộ kỹ thuật tổng hợp vào nông thôn ở các vùng khó khăn (vùng đất phèn Hải Phòng, đất trũng Thanh Liêm - Hà Nam, các tỉnh vùng núi phía Bắc...).

GS. Đào Thế Tuấn giảng bài về Kinh tế hộ nông dân Trong thời kỳ đổi mới, GS Đào Thế Tuấn cũng đã nghiên cứu về kinh tế hộ nông dân, kinh tế hợp tác xã. Qua nghiên cứu, ông đề xuất nhiều vấn đề về chính sách góp phần đổi mới tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế nông thôn.

Đến nay, GS.VS. Đào Thế Tuấn đã ở vào tuổi "cổ lai hy", nhưng Ông vẫn miệt mài cùng cộng sự tiến hành nghiên cứu chiến lược phát triển nông nghiệp và dự báo xu thế phát triển của ngành nông nghiệp cho thời gian tới; xây dựng phương pháp để nghiên cứu phát triển nông nghiệp bền vững; đã xây dựng các mô hình để mô phỏng sự phát triển, đặt cơ sở cho việc phát triển phương pháp nghiên cứu mới và tiếp tục nghiên cứu mối quan hệ giữa hộ nông dân và thị trường để giúp nông dân giải quyết khó khăn lớn nhất cho sự phát triển kinh tế hộ
Nói đến GS.VS. Đào Thế Tuấn, chúng ta không thể không kể đến hàng loạt các công trình nghiên cứu khoa học, nhiều bài viết được các báo, tạp chí trong và ngoài nước xuất bản. Những tham luận khoa học của Ông tại các hội nghị khoa học quốc tế đều được đánh giá có hàm lượng khoa học cao và khai sinh những định hướng mới. Nhiều cuốn sách của Ông đã trở thành sách giáo khoa, cẩm nang của giới khoa học nông nghiệp, đặt cơ sở cho việc nghiên cứu một bộ môn khoa học mới.

Từ 1976 đến 1995, Ông làm Phó viện trưởng rồi Viện trưởng Viện khoa học kỹ thuật nông nghiệp Việt Nam, xây dựng Viện thành một Viện nghiên cứu khoa học nông nghiệp đầu ngành.

Ghi nhận thành tích của GS.VS Đào Thế Tuấn, Nhà nước đã trao tặng Huân chương chiến thắng hạng 3, Huân chương kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng nhất, Huân chương lao động hạng 2. Ông cũng đã nhận được Huân chương công trạng nông nghiệp và Huân chương cành cọ hàn lâm của Pháp. Năm 1985, Ông được bầu làm viện sĩ nước ngoài của Viện hàn lâm khoa học nông nghiệp Liên Xô, nay là của Liên bang Nga. Tháng 9 năm 2000, GS.VS Đào Thế Tuấn vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lao động.

Nguyễn Công Mai
Tạp chí Hoạt động khoa học